3/30/2014

Podróż w czasie

Malownicze miasteczko u podnóża Sudetów. Niewielki rynek otaczają maleńkie kamieniczki. W jednej z nich znajduje się prawdziwy skarb...

Doskonale zachowane wyposażenie dawnego salonu fryzjerskiego: okazały mebel z lustrami, krzesła, kasetka na pieniądze. Wszystkie te elementy nie są muzealną ekspozycją, wciąż służą zgodnie ze swoim przeznaczeniem miejscowej ludności. Nie mają ogromnej wartości materialnej ale stanowią wspaniałą pamiątkę minionych czasów, która powinna być za wszelką cenę zachowana dla kolejnych pokoleń.





Ile jest jeszcze w skomercjalizowanym do bólu współczesnym świecie takich miejsc, gdzie czas zatrzymał się w miejscu ? Gdzie, poza muzealnymi salami, można zobaczyć jeszcze czynne przedwojenne zakłady rzemieślnicze, lub ich fragmenty ? Ile takich historycznych pamiątek wciąż czeka na swoje odkrycie ? Szukajcie a na pewno znajdziecie...

3/03/2014

Annaberg

Obok Ślęży to druga święta góra Śląska. Chociaż trudno je ze sobą porównać, mają ogromną wartość symboliczną dla obu części potężnego regionu. W pewnym uproszczeniu można nawet dzięki nim odkryć granicę Dolnego i Górnego Śląska - gdy mamy w zasięgu wzroku Ślężę znajdujemy się na Dolnym Śląsku, gdy pojawia się Góra św. Anny oznacza to, że jesteśmy na Śląsku Górnym. Właśnie dla Górnoślązaków Annaberg jest miejscem świętym, kultowym, niezwykle ważnym. Tutaj biło serce tej krainy i skupiały się znaczące wydarzenia historyczne, przed obliczem św. Anny modliły się kolejne pokolenia mieszkańców całego regionu, toczyły się krwawe walki, miały miejsce polityczne manifestacje. Każde wydarzenie zostawiało swój ślad i dlatego dzisiaj góra jest atrakcyjnym turystycznie miejscem pełnym sprzeczności.


Na szczycie dominuje skromna gotycka świątynia z barokowymi zabudowaniami klasztornymi i rozchodzącymi się na zboczach kolejnymi kaplicami drogi krzyżowej. Jest także ołtarz papieski, modernistyczny Dom Pielgrzyma wybudowany w dwudziestoleciu międzywojennym i współcześnie rozbudowany oraz "termozamordowany". Wśród licznych kaplic kalwaryjskich znajduje się niezwykle ciekawe Muzeum Czynu Powstańczego, które w ostatnim czasie przeszło gruntowną modernizację. Upamiętnia ono walki jakie toczyły się w tym miejscu podczas III Powstania Śląskiego zakończone zwycięstwem Niemców. Uczcili je oni budową ogromnego amfiteatru wraz z mauzoleum poległych. Wtedy poza pielgrzymami, na górze pojawili się "nazistowscy piechurzy" z pochodniami. Po 1945 roku na szczycie hitlerowskiego amfiteatru stanął pomnik Xawerego Dunikowskiego upamiętniający tym razem polskich powstańców. Bukowe lasy, dawne kamieniołomy, rezerwat przyrody, aleje drzew owocowych, rozległe polany i... ogromna koksownia u stóp wzgórza. Skupisko symboli odzwierciedlające skomplikowaną historię tej ziemi i jej specyfikę.


















więcej zdjęć na zabytkigornegoslaska.com.pl

3/02/2014

Skarby bez obrońców

Na ekrany kin wszedł film wojenny "Obrońcy skarbów", którego bohaterowie ruszają na ratunek dziełom sztuki zrabowanym przez hitlerowskie Niemcy.

Ekranizacja bestsellerowej książki Roberta M. Edsela, wydanej w Polsce pod tytułem “Obrońcy dzieł sztuki”, wyreżyserowana przez George’a Clooneya. Lata II wojny światowej. Na polecenie Hitlera naziści grabią największe dzieła sztuki, wśród nich arcydzieła Michała Anioła i Leonarda da Vinci. Dekretem prezydenta Stanów Zjednoczonych kilku skromnych historyków musi przekształcić się w grupę agentów do zadań specjalnych i na własną rękę odnaleźć i ocalić zrabowane skarby kultury. Porzucają wszystko, czym do tej pory żyli i trafiają w wir działań wojennych…
Oparty na prawdziwej historii scenariusz w dużym uproszczeniu pokazał walkę oddziału ("Monuments Men") o zachowanie europejskiego dziedzictwa dla kolejnych pokoleń. Jak to w amerykańskim wydaniu zazwyczaj bywa, w schematycznym i bałwochwalczym stylu. Dobrzy Amerykanie, źli Rosjanie i Niemcy, tylko ci pierwsi mają czyste serca i chęć pomocy bliźnim w Europie, podczas gdy innymi kieruje jedynie żądza niszczenia i grabienia. Wszystko co przejęli "trofiejni" zza Atlantyku oczywiście wróciło do prawowitych właścicieli i (prawie) wszyscy żyli długo i szczęśliwie. Historia w wydaniu amerykańskim...

Pomijając bardzo liczne mankamenty, film ma jednak szansę spełnić swoją rolę edukacyjną, ponieważ podczas seansu wiele osób dowie się pierwszy raz o istnieniu Madonny z Brugii czy Ołtarza Gandawskiego, zobaczy ile trudu kosztowało ocalenie tych zabytków. Być może zrozumie, że sztuka ma ogromne znaczenie i są ludzie, którzy ginęli aby uratować jeden obraz, rzeźbę, budowlę. Armie tworzyły specjalne oddziały mające za zadanie ratować (i rekwirować) pamiątki kulturalne.

Doświadczyliśmy tego także i u nas, gdy po 1945 roku Śląsk został ograbiony niemal doszczętnie ze wszystkiego co cenne przez "sojuszniczą" Armię Czerwoną i rodzimych szabrowników. Także polscy "Obrońcy Skarbów", tacy jak Kieszkowski czy Lorentz potraktowali ten region jak zdobycz wojenną, wywożąc stąd nie tylko zagrabione przez Niemców polskie dzieła, ale przy okazji kilkukrotnie więcej zabytków niemieckich lub po prostu śląskich. Być może to dobry scenariusz na polski film o tej tematyce ? Nie byłaby to opowieść tak wspaniała i pozytywna jak wersja amerykańska, ponieważ większość obiektów do dzisiaj nie wróciło na swoje miejsce, po tysiącach innych ślad zaginął...


To jednak odległa już historia, do której nie sposób odnosić się bez odpowiedniego dystansu. Temat do dyskusji i działania na kolejne lata. Warto przy tej okazji zastanowić się nad tym co ocalało i przetrwało do naszych czasów w różnym stanie zachowania, często w katastrofalnym. To czego nie zniszczyła wojna, zabija ludzka obojętność, upływający czas i notoryczny brak pieniędzy. Nie są to dzieła Leonarda da Vinci, Rafaela czy Rembrandta, ale jednak wartościowe zabytki, bezcenne świadectwa historyczne. Dlaczego dzisiaj wciąż są rozkradane i niszczone chociaż od wojny minęło prawie 70 lat ? Dlaczego przetrwały działania wojenne, a giną w czasie pokoju i względnego dobrobytu ? Dlaczego współcześni urzędowi "Monuments Men" nie kiwną palcem aby je chociaż zabezpieczyć, bo nikt przecież nie wymaga narażania życia ?