6/25/2017

Znikająca tajemnica

Tajemniczy Dolny Śląsk to nie tylko slogan reklamowy, to obraz regionu zapomnianego, gdzie wciąż można odkryć "białe plamy" na mapie i w terenie. To jedyny w swoim rodzaju klimat miejscowości pełnych zabytków, dzikiej przyrody przetykanej postindustrialnym krajobrazem, wielkiej historii wykutej w kamieniach i utrwalonej w dziełach sztuki. To urwana w 1945 przeszłość mozolnie przywracana po latach niepamięci, mieszkańcy z różnych stron świata żyjący w miejscach stworzonych przez tych, którzy odeszli stąd na zawsze. Historie pełne skarbów i ich strażników, zrujnowane pamiątki przeszłości ukryte w gąszczu jak inkaskie świątynie, niezwykłe losy ludzi różnych narodowości. Malownicze miasteczka, podziemia, zamki i pałace, okazałe świątynie, kamienne epitafia, zapomniane górskie pasma i malownicze kamieniołomy.


Ten obraz osnutej mgłą tajemniczości odchodzi w przeszłość, paradoksalnie związane jest to z jego rozwojem po latach marazmu i odbudową zniszczeń. Kto pamięta lata PRL i okres po transformacji zauważy gołym okiem jak wiele się zmieniło. Lata dziewięćdziesiąte były okresem pionierskim, gdy pojawiły się pierwsze publikacje bez propagandowego sosu, bez obowiązkowych "piastowskich" korzeni. Odkrywano zakazaną wcześniej historię wraz z pamiątkami jakie pozostawiła. Wydawało się że jest to zabytkowy skarbiec bez dna, nie mający sobie równych w Polsce i Europie, zakurzone i zdewastowane zamki, pałace, kościoły i kamienice miały w sobie tyle uroku, właśnie tej tajemniczości. Wrocław czy zamek Książ, co dzisiaj wydaje się nie do pomyślenia, były odkrywane od nowa jakby dopiero skończyła się wojna. A może tak własnie było ? Bez tłumów na szarym wrocławskim rynku, w książańskim parku hulał wiatr, nieliczni turyści oglądali zagrzybione pomieszczenia, o Dolinie Pałaców mało kto słyszał. W Srebrnej Górze czy w Świdnicy pojawiali się tylko pasjonaci, zamek Kliczków był zapuszczonym PGR-em, płonął pałac w Wojanowie i zamek w Płoninie, rozkradano kamienne detale z zapuszczonych parków, waliły się dachy Dziewina i Rząśnika. Świat meblował się na nowo w tej poniemieckiej enklawie przyprószonej "czarem" PRL-owskiej gospodarki. Marzeniem były odbudowane zamki, kolorowe kamieniczki na zadbanych rynkach i tłumy turystów zwiedzające ten zapomniany świat. Niestety, dla "tajemniczości", ten scenariusz częściowo został zrealizowany. Cywilizacja stworzyła "turystyczne lunaparki" zadeptywane przez tysiące ludzi, internet pokazuje najbardziej zapomniane zakątki, odkrywane są sekrety i dyskredytowane kolejne historie ukrytych skarbów. Proza życia zalała te ziemie wzdłuż i wszerz zabierając ze sobą cząstkę tego "czegoś" co z rozrzewnieniem wspomina się dzisiaj trzymając w ręku książki i prasę tamtego czasu. Nie ma już legendy "Złotego Pociągu", skurczyły się podziemia RIESE, największym znanym  skarbem okazał się wykopany w bańce po mleku mizerny dobytek wypędzonych Niemców. Gdzieś ulotnił się urok Karpacza i Szklarskiej Poręby zalanych kiczem i tandetą, wyparował czar Kotliny Kłodzkiej oblepionej reklamami, zakrywa się styropianem kolejne wiejskie domy, szerzy się pasteloza i obce architektonicznie katalogowe domki. Paradoksalnie, na tym tle, nieskomercjalizowane enklawy w północnej części regionu dzisiaj raczej odpychają swoją siermiężnością i bylejakością niż zachwycają. Wraz z pieniędzmi przyszło nieuniknione, urok Dolnego Śląska znika pod świeżym tynkiem, ulatnia się jego odrębność i wyjątkowość w skali Polski. Ten proces będzie trwał jeszcze dziesiątki lat, ale już dzisiaj można sobie wyobrazić jego skutki. Gdy marzyliśmy o odnowionych zamkach i kolorowych miasteczkach, nie pomyśleliśmy że zginie coś więcej... Tymczasowość i "konserwacja" w pierwotnej formie także nie mogła trwać wiecznie. Jeszcze trochę to potrwa, ale jest to chyba ostatnia chwila aby "dotknąć tajemnicy". Tutaj nic nie będzie już nie będzie stało w miejscu, albo zostanie odnowione, albo zginie na zawsze - zegar tyka nieubłaganie i zmienia stopniowo klimatyczny Dolny Śląsk. Na lepsze ?

6/22/2017

Atak trolli na salonkę Hitlera

Dolny Śląsk zyskał nową atrakcję turystyczną - zrekonstruowany wagon pociągu "Amerika", z którego Adolf Hitler dowodził min. kampanią wrześniową w Polsce w 1939 roku. Eksponat stoi przy pałacu w Jedlince, w samym sercu gór Sowich, kilkanaście kilometrów od Wałbrzycha. Nie jest to pierwsza inicjatywa właścicieli zabytku, którzy co jakiś czas podejmują działania popularyzujące ich obiekt, z zyskiem dla całego regionu. Akcje poszukiwawcze, rekonstrukcje historyczne, w tym pokazy lotnicze wyrobiły Jedlince markę zabytku "żywego", gdzie nie ma statycznych wystaw z gablotkami, jednocześnie nie jest to muzeum dla "informatyków" przesycone multimedialnym bełkotem. Tutaj się po prostu co jakiś czas bywa. Nowym magnesem jest wspomniany wagon.


Jeszcze kilka lat temu byłaby to po prostu kolejna atrakcja na szlaku podziemi RIESE, dzisiaj stała się sprawą niemal polityczną. Ośmieleni serwowaną z każdej strony nacjonalistyczną retoryką osobnicy ruszyli do ataku, mieszając z błotem właścicieli i inicjatorów akcji. Leją się strumieniem "mądrości", propozycje i obelgi zarzucające krzewienie i popularyzację nazizmu w tonie jaki zawstydziłby Josepha Goebbelsa czy Hermanna Göringa. Liczni komentatorzy nie widzą, że sami są karykaturą najgorszych hitlerowskich krzykaczy, bezkarną i bezmyślną tłuszczą, której internet dał szansę zaistnieć. Nie chodzi tutaj oczywiście o rzetelne i merytoryczne komentarze, które niewidoczne pływają we wspomnianym szambie. Co takiego się stało ? Czy to rzeczywiście jest nietakt ? Czy historię należy traktować wybiórczo ? Czy można propagować nazizm pokazując jego elementy ? Czy po wyjściu z wagonu zwiedzający natychmiast zapiszą się do NSDAP ?


W naszych czasach sprawa wydaje się kontrowersyjna chociaż, jak wyżej wspomniano, jeszcze niedawno nie byłoby większych emocji. Udostępniano kolejne kompleksy podziemne RIESE, wydawano książki historyczne związane z wojenną przeszłością Dolnego Śląska, gdzie polska państwowość pojawiła się dopiero w 1945 roku. "Odkrywano" niemieckich mieszkańców tych ziem, którzy przez wieki budowali ich tożsamość i przyjmowaną tą historię bez żadnych kompleksów. Była to reakcja na czasy komunistyczne gdy zatruwano umysły "piastowskością", jakby w międzyczasie nic nie istniało. Wraz z niemiecką historią wróciły wspomnienia powojennych polskich pionierów, bez zakłamanych uproszczeń i cenzury, do czego przyczynił się w pewnym stopniu Łukasz Kazek, jeden z inicjatorów rekonstrukcji pociągu.


Niestety, okazało się że komunistyczna propaganda ma się wciąż dobrze. Wrócili rewanżyści, Czaja i Hupke oraz Adenauer w krzyżackim płaszczu. Podczas gdy na całym świecie (w Polsce także) dawne nazistowskie pamiątki są licznie odwiedzane przez turystów, w Jedlince, gdzie podczas wojny mieściły się biura TODT, wagon okazał się nietaktem. Jakby niektórzy nie potrafili zrozumieć, że w pałacu nie ma już biur PGR, tylko jest prywatny właściciel, który może sobie postawić na podwórku co mu się podoba. Właściciel pokazujący historię według pewnej konwencji, przyjmując wojenne lata jako kluczowe i najbardziej znaczące dla tego miejsca. Nie odbywały się tutaj polowania urządzane przez wąsatych szlachciców, a powstały biura dla inżynierów projektujących ogromną kwaterę Hitlera lub fabryki zbrojeniowe w pobliskich górach. Niektórzy pytają dlaczego nie zrekonstruowano polskich pamiątek np. samolotu Łoś. Kto broni takich działań innym osobom, w tym "komentatorom" ? Każdy wydaje pieniądze według własnego uznania. W Jedlince, sercu nazistowskiego kompleksu podziemnego, stoi fragment pociągu Hitlera, wykonany według oryginalnych planów, z dbałością o każdy detal. Nie dlatego że autorzy uwielbiają nazizm i III Rzeszę, tylko dla licznych turystów, którzy będą mieli okazję dotknąć prawdziwej historii, do tego tematycznie związanej z miejscem. Zwiedzający zostawią oczywiście swoje pieniądze, a przy okazji zyska cała okolica. Czas pokaże czy była to dobra inwestycja. Osoby potępiające te działania niech apelują o zamknięcie kompleksów RIESE, Wilczego Szańca czy kwatery w Mamerkach. Niech burzą resztki obozów koncentracyjnych z Auschwitz na czele, rekonstrukcje historyczne wykonują bez "niemieckich" żołnierzy  i wymażą wszystkie napisy wychodzące spod polskiego (komunistycznego?) tynku. Wszystko w imię walki z nazizmem. Pytanie tylko brzmi, kto najbardziej zyska gdy ludzie zapomną o istnieniu hitlerowskich Niemiec i okropnościach II wojny światowej ? Polacy ?

3/26/2017

Nieznani, zapomniani

Pszczyński pałac jest jedyną kompletnie zachowaną rezydencją szlachecką na terenie Śląska (Dolnego i Górnego) i jedną z nielicznych an terenie kraju. Miał po wojnie sporo szczęścia, gdy szabrowano i palono na potęgę inne "germańskie" siedziby od Wisły po Odrę, tutaj stworzono szybko muzeum. W przeciwieństwie do Książa zachowało się niemal całe wyposażenie, wkrótce uzupełnione o resztki z dolnośląskiego zamku zniszczonego przez Niemców, ale i inne eksponaty uratowane w powojennej zawierusze. Dzisiaj zobaczymy w muzealnych salach między innymi portrety Hochbergów z Roztoki, Magnisów z Bożkowa oraz pamiątki po innych śląskich rodach.









Na wystawie "Znane i nieznane" jest jeden obraz będący symbolem nieistniejącego świata, który przepadł zaledwie kilkadziesiąt lat temu. Tak skutecznie, że dzisiaj nikt nie pamięta gdzie i jaki malarz śląski namalował tą nieznaną śląską rodzinę.




2/20/2017

Dotacje MKiDN na zabytki w 2017 roku

Ogłoszono wyniki I naboru 2017 Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Poniżej lista dolnośląskich zabytków które otrzymały dotacje:


Świdnica, Kościół Pokoju: konserwacja XVII-wiecznej loży Hochberga wraz z licem północnej empory transeptu - II etap - 600 000 zł

Trzebnica, Bazylika św. Jadwigi (XIII w.): remont posadzki kamiennej w nawie głównej część zachodnia oraz remont podstaw filarów kamiennych - ostatni etap - 200 000 zł

Jawor, Kościół Pokoju (1655 r.): zakup i instalacja systemu wczesnego ostrzegania przed pożarem VEESDA - 170 000 zł

Siedlisko, Zamek: prace konserwatorsko-restauratorskie przy kamieniarskim wystroju kaplicy zamkowej (1618 r), zabezpieczenie zachodniej części ruin skrzydła pd (1611 r.) oraz skrzydła zachodniego (1741 r.) - 230 000 zł

Legnickie Pole, kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Św. i św. Jadwigi Śląskiej (XVIII w.): kontynuacja prac konserwatorskich przy elewacji frontowej – stolarka, detal kamienny i metalowy - 320 000 zł

Jawor, Kościół Pokoju (lata 70. XVII w./pocz. XX w.): zabezpieczenie i konserwacja zagrożonej polichromii pułapu stropu i odeskowania usztywnień konstrukcji nad nawą środkową - kontynuacja prac - 600 000 zł

Krzeszów, kościół p.w. św. Józefa (XVII w.): kontynuacja konserwacji polichromii sklepiennych autorstwa Michała Willmanna - etap II - 300 000 zł

Strzegom, Bazylika (XIV w.): konserwacja ratunkowa XVI- i XVIIwiecznych płyt epitafijnych wmurowanych w elewację kościoła (etap V) oraz modernizacja instalacji elektrycznej - kontynuacja prac - 185 000 zł

Trzebnica, zespół dawnego opactwa cysterek (XIII – XX w.): remont dachu i więźby dachowej Domu Jana i Henryka – etap II – Łącznik (II poł. XVIII w., I poł. XX w.) – kontynuacja - 170 000 zł

Trzebnica, klasztor (XIII/ XVII/XVIII w.): ratunkowy remont dachu, kominów i lukarn oraz wzmocnienie, ustabilizowanie i wymiana zniszczonych elementów więźby dachowej i stropów – etap VI - 600 000 zł

Krzeszów, Opactwo Sióstr Benedyktynek (XII w.): remont dachu Klasztoru - etap IV - 500 000 zł

Legnickie Pole, kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego i św. Jadwigi Śląskiej (XVIII w.): ratowniczy remont zagrożonych zniszczeniem polichromowanych sklepień - 400 000 zł

Nysa, Bazylika p.w. św. Jakuba Apostoła i św. Agnieszki (XV - XIX, po 1945 r.): wymiana poszycia dachowego na dachach kościoła - etap III - 500 000 zł

Henryków, kościół p.w. Wniebowzięcia NMP (XIV w.): konserwacja dekoracji Mauzoleum Piastów - zakończenie zadania - 190 000 zł

Świdnica, Kościół Pokoju - cmentarz (XVII w.): rewitalizacja - VIII etap - ostateczne prace ratujące przed całkowitym zniszczeniem - 100 000 zł

Srebrna Góra, Twierdza (XVIII w.): Bastion Górny - remont i odbudowa poterny (etap I), Donżon-kontynuacja remontu poprzez odprowadzenie wód opadowych, Bastion Dolny - remont elewacji południowej (etap I) - 500 000 zł

Żagań, zespół poaugustiański - biblioteka poaugustiańska oraz empora chóru (obecnie muzeum) : prace ratunkowe oraz konserwatorsko-restauratorskie przy wnętr zach (XVIII w.) - kontynuacja - 350 000 zł

Świdnica, Katedra p.w. św. Stanisława B.M. i św. Wacława M. (XIV w.): kontynuacja prac konserwatorskich we wnętrzu katedry - Nawa Główna oraz Dolna Kaplica Mariacka (tzw. Stara Zakrystia) - 300 000 zł

Wrocław, kościół p.w. św. Marii Magdaleny (XIV w.): kompleksowe prace konserwatorskie przy elewacjach wieży południowej i korpusu nawowego - VI etap - 600 000 zł

Płonina, Pałac Niesytno (XVI w.): prace konserwatorskie, zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, stabilizacja konstrukcyjna budynku pałacu - VI etap - decyzja PINB - 240 000 zł

Wrocław, kościół Najświętszej Marii Panny na Piasku (XIV w.): kon serwacja elewacji północnej - etap IV - 500 000 zł

Nysa, Bazylika p.w. św. Jakuba i św. Agnieszki - dzwonnica (XV / XVI w.): konserwacja elewacji dzwonnicy (przypora P7 i ściana wschodnia) - 240 000 zł

Płonina, zamek Niesytno (XIV w.): prace konserwatorskie, zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, stabilizacja konstrukcyjna budynków zamkowych - VI etap - decyzja PINB - 200 000 zł

Legnickie Pole, pobenedyktyński zespół klasztorny (XVIII w.): restauracja i odnowienie wraz z osuszeniem elewacji frontowej budynków nr 4, 5 oraz dziedzińca budynków nr 6, 7 - etap IV - 500 000 zł

Żagań, kościół p.w. Wniebowzięcia NMP (XIV w.): prace konserwatorskie i budowlane szczytów kościoła oraz wymiana pokrycia dachów na kruchtach przylegających do kościoła - II etap - 500 000 zł

Kożuchów, kościół p.w. Matki Bożej Gromnicznej (XIII w.): zabezpieczenie obiektu, prace ratunkowe i wzmacniające konstrukcję - etap II - 500 000 zł

Głogów, Kolegiata p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (XII w.): wykonanie naprawy pomieszczenia pod Kaplicą Mariacką i naprawa posadzek w prezbiterium - 200 000 zł

Kłodzko, kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (XIV w.): remont dachu oraz stropu nad nawą boczną prawą (południową) - decyzja PINB - 170 000 zł

Trzebnica, klasztor (XIII, XVII/XVIII w.): ratunkowy remont i konserwacja głównych schodów wejściowych do klasztoru (1724 r.) zlokalizowanych w elewacji zachodniej od strony dziedzińca klasztornego - decyzja PINB - 200 000 zł

Paczków, kościół p.w. św. Jana Ewangelisty (XIV w.): konserwacja elewacji prezbiterium - kontynuacja prac przy elewacji kościoła - 250 000 zł

Wrocław, Kościół Rektoralny Duszpasterstwa Środowisk Twórczych p.w. św. Marcina (XIV w.): dokończenie prac przy elewacji oraz konserwatorski remont zewnętrznych fragmentów sklepień i przypór - etap V - 450 000 zł

Głogówek, kościół p.w. św. Bartłomieja Apostoła (XIV w.): prace konserwatorskie przy dekoracji malowideł ściennych i sztukaterii w południowej nawie bocznej wraz z wyposażeniem - zakończenie prac - 250 000 zł

Jelenia Góra, budynek dawnego Kolegium jezuickiego (XVII - XVIII w.): kontynuacja ratunkowej rekonstrukcji dachu - etap III - zakończenie - 110 000 zł

Ścinawka Średnia, Zamek Kapitanowo (XIV-XVI w.): prace ratunkowe - etap IV - wykonanie pokrycia dachowego, rynien i instalacji odgromowej budynków wysokich - 210 000 zł

Staniszów, Zamek Księcia Henryka (1806 r.): konstrukcja murów - prace ratunkowe oraz zabezpieczenie budowli - 40 000 zł

Strzegom, średniowieczne miejskie mury obronne (XIII w.): likwidacja zagrożenia katastrofą budowlaną poprzez wykonanie robót budowlanych - decyzja PINB - etap II - 300 000 zł

Sokołowsko, neogotycki budynek dawnego Sanatorium "Grunwald" (1853-76): prace budowlane związane z odbudową spalonych oraz zarwanych stropów i dachów - etap VI - 300 000 zł

Bardo, Bazylika NMP (XVII/XVIII w): II etap konserwacji barokowego ołtarza głównego z 1715 r. z cudowną figurą NMP Bardzkiej i obrazem M. Willmanna - 130 000 zł

Sieroszów, pałac letni opatów henrykowskich (XVIII w.): odbudowa zarwanych sklepień oraz remont zniszczonych ścian we wnętrzu pałacu - 100 000 zł

Krzeszów, pocysterskie Opactwo Sióstr Benedyktynek (XVIII w.) - biblioteka klasztorna (1795 r.): renowacja wystroju ścian i wyposażenia stolarskiego - 130 000 zł

Jelenia Góra, Bazylika Mniejsza (XII w.): prace konserwatorskie przy kamiennej elewacji - 450 000 zł

Legnica, Mauzoleum Piastów (1341, 1672-1679): prace konserwatorsko - restauratorskie dekoracji malarskiej i stiuków kopuły Mauzoleum - 200 000 zł

Paczków, kościół p.w. św. Jana Ewangelisty (XIV w.): konserwacja wieży gotyckiego kościoła - pozostałe fragmenty elewacji wraz z klatką schodową wieży - 120 000 zł

Jelenia Góra, Bazylika Mniejsza (XII w.): zakup i montaż Instalacja przeciwpożarowej - 85 000 zł

Chotków, kościół p.w. Narodzenia NMP (XIV w.): ratunkowe prace konserwatorskie we wnętrzu - etap IV - remont zagrożonych sklepień nawy - 250 000 zł

Jakubów, kościół p.w. św. Jakuba (1629, 1 poł. XVIII): wykonanie prac konserwatorskich i restauratorskich przy Loży kolatorskiej i Chórze w nawie kościoła – etap II - 170 000 zł

Pokój, kościół ewangelicki (XVIII w.): konserwacja i restauracja wyposażenia wnętrza kościoła - etap II: konserwacja i restauracja ołtarza głównego - ambonowego - 150 000 zł

Nowa Ruda, kościół p.w. św. Mikołaja (XIX w.): remont dachu, wymiana pokrycia - etap VI - 130 000 zł

Jelenia Góra, kościół p.w. św. Wojciecha (d. św. Jerzego) (pocz. XVI w.): konserwacja XVIII - wiecznego stropu polichromowanego oraz empory z zespołem XVIII - wiecznych obrazów – etap II - 150 000 zł

Wrocław, kościół p.w. św. Karola Boromeusza (XX w.): rewitalizacja Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w zakresie prac konserwatorsko-restauratorskich wieży głównej kościoła - 130 000 zł

Lubiąż, zespół obiektów pocysterskich - biblioteka klasztorna (1737 r.): prace konserwatorsko-restauratorskie na ścianie wschodniej - kontynuacja - 200 000 zł

Zagórze Śląskie, Zamek Grodno (XIII w.): zabezpieczenie konstrukcji - mury "zamku górnego", które uległy częściowemu zawaleniu - 40 000 zł 


Wleń, ruiny średniowiecznego zamku: zabezpieczenie - etap VIII - 250 000 zł

Świebodzice, sarkofag miedziany polichromowany, złocony Zuzanny Jadwigi Schaffgotsch (XVII w.) z krypty grobowej rodu von Hochberg: ratunkowa konserwacja techniczna i estetyczna - 50 000 zł

Stara Kamienica, zamek (XVI w.): ratownicze zabezpieczenie kamiennego łukowego przyziemia zamku - 200 000 zł

Kościelniki Średnie, kościół filialny p.w. NMP (XI w.): ratunkowy remont hełmu wieży - 200 000 zł

Ząbkowice Śląskie, kaplica św. Jerzego (XIV w.): prace ratunkowe - wzmocnienie fundamentów, naprawa pęknięć murów, wykonanie izolacji przeciwwilgociowych, remont dachu - nakaz WUOZ - 300 000 zł

Piotrkowice, zespół pałacowy (poł. XVI w, poddany barokizacji ok. 1693 r. i późn.) - Mauzoleum Danckelmanów (ok. 1850 r.): interwencyjne ratunkowe prace murowe i zabezpieczające - 50 000 zł

Wrocław, kościół p.w. św. Michała Archanioła (XIX w.): prace konserwatorskie elewacji północnego ramienia transeptu - IV etap - decyzja PINB - 100 000 zł

Bogatynia, dom przysłupowy (1728 r.): rekonstrukcja budynku po powodzi i pożarze, wykonanie elewacji bocznych i deskowania, stolarki okiennej, podłóg i ścianek działowych oraz rekonstrukcja klatki schodowej - 120 000 zł

Siedlęcin, dwór (oficyna) przy średniowiecznej wieży mieszkalnej (XIV-XIX w.): ratunkowy remont dachu na budynku głównym i łączniku do wieży wraz z remontem kominów - 100 000 zł

Ścinawka Średnia, Zamek Kapitanowo (XV-XVI w.): naprawa elewacji dziedzińca wewnętrznego i budynków niskich - etap II - 70 000 zł

Stara Kamienica, kościół p.w. Ścięcia św. Jana Chrzciciela (XIV w.): remont awaryjny wieży - 200 000 zł

Uniemyśl, karczma sądowa (XVIII w.): odrestaurowanie i montaż zabytkowych polichromowanych desek stropowych - 75 000 zł

Ziębice, Bazylika Mniejsza - kościół św. Jerzego (XIII - XV w.): remont elewacji - etap III - remont trzech elewacji wieży kościelnej oraz północnej elewacji korpusu kościoła - kontynuacja - 350 000 zł

Jelenia Góra-Sobieszów, kościół filialny p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa (XVIII w.): konserwacja i restauracja empory organowej wraz z kolumnami i obrazami - 25 000 zł

Jerzmanowa, pałac (XVI w.): remont dachu - 200 000 zł

Jelenia Góra, kościół p.w. św. J.Chrzciciela: prace konserwatorskie przy ołtarzu głównym (1716/17r.) - etap I - tabernakulum i otoczenie - 35 000 zł

Gryfów Śląski, kościół p.w. św. Jadwigi Śląskiej (XVI w.): konserwacja barokowej ambony - 100 000 zł

Jelenia Góra, Pawilon Norweski (1906-1909 r.): przywrócenie pierwotnej funkcji poprzez przeprowadzanie prac konserwatorskich, restauratorskich i budowlanych - 150 000 zł

Mirsk, kościół p.w. Zwiastowania NMP (XVI w.): prace renowacyjno-malarskie elewacji - 120 000 zł

Bojadła, zespół pałacowy (I ćw. XVIII w.): remont dachu pałacu i kordegardy - III etap - 80 000 zł

Międzylesie, kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Św. (XVIII w.): remont dachów kościoła (kontynuacja), elewacji frontowej i wykonanie odwodnienia - decyzja PINB - 330 000 zł

Szklarska Poręba Dolna, kościół filialny p.w. Niepokalanego Serca NMP (XVIII w.): remont dachu, renowacja elewacji wraz z likwidacją zawilgocenia ścian fundamentowych i konserwacją stolarki - 450 000 zł

Jelenia Góra, kaplica p.w. św. Anny (1855 r.): kontynuacja zabezpieczenia i utrwalenia substancji zabytku poprzez odtworzenie stolarki i drenażu, wykonanie izolacji przeciwwilgociowej, remont elewacji - 80 000 zł

Łękanów, dwór (1860 r.): ratunkowy remont dachu - 100 000 zł

Gaworzyce, pałac (XVII w.): wykonanie izolacji przeciwwilgociowej w piwnicach - ostatni etap prac remontowych - 140 000 zł

Leśna, Pałac Baworowo (XVIII w.): zabezpieczenie konstrukcji wraz z odtworzeniem stropów i klatki schodowej pałacu - 130 000 zł

Lubań, Dom Solny (I poł. XVI w.): prace zabezpieczające przed zniszczeniem - 250 000 zł

Jakubów, plebania kościoła p.w. św. Jakuba (1800 r.): kapitalny remont dachu - etap II - 150 000 zł

Świebodzice, kościół p.w. św. Mikołaja (XIII w.) z renesansową kaplicą rodu Hochbergów: prace przy osuszeniu zawilgoconych murów kościoła, likwidacja przyczyn zawilgocenia oraz prace naprawcze - 70 000 zł

Strzegocin, kościół p.w. Matki Boskiej Szkaplerznej dawny klasztor jezuitów/dominikanów (XVII w.): izolacja, osuszenie i odgrzybianie oraz prace zabezpieczające ściany i polichromie - etap II - 500 000 zł



Tradycyjnie większość funduszy pochłonęły zabytki sakralne, tradycyjnie "króluje" Krzeszów, Trzebnica, Legnickie Pole i Kościoły Pokoju. Tego typu obiektów jest najwięcej i zachowane w nich dzieła sztuki wymagają ogromnych funduszy, jednak proporcje nakładów w stosunku do potrzeb są wyraźnie zaburzone. Nie podpiera się tam ścian, nie łata dziurawych dachów, nie ratuje resztek przed unicestwieniem. W przypadku gdy jedni wnioskują o pomoc przed całkowitą zagładą inni dostają duże kwoty na malowanie elewacji czy inne działania poprawiające estetykę. Zamki, pałace i dwory (pogrubione) otrzymały łącznie nieco ponad 2 miliony złotych w trzech województwach, gdzie takich obiektów jest najwięcej w Polsce. Poza Płoniną i Ścinawką Średnią można mówić o jałmużnie, a nie dotacjach (chociaż i w tych przypadkach to kropla w morzu potrzeb). 




Najciekawsza jest jednak lista obiektów, które funduszy nie otrzymały. Poniżej wybrane przypadki:


Warmątowice Sienkiewiczowskie, pałac - dwór barokowy otoczony fosą (XVI w.): remont dachu oraz wieży

Lubiąż, zespół obiektów pocysterskich (XVII w.) - pałac opatów (1681-1699 r.): prace konserwatorsko-restauratorskie fragmentu elewacji zachodniej - III etap

Będkowice, renesansowy Dwór obronny na wodzie (1546 r.): prace konserwatorskie przy XVI/XVII w. i XVIII w. drewnianych polichromowanych stropach oraz ścianach w pomieszczeniach I piętra dworu - III etap

Kamieniec Ząbkowicki, pałac (XIX w.): ratownicze prace konstrukcyjne części wschodniej dachu pałacu i baszty nr 3 - kontynuacja

 Henryków, średniowieczny most kamienny (XIII-XIV w.): dokończenie remontu konserwatorskiego - etap III

Bobrów, pałac powstały na zrębach XIII - wiecznej budowli (XVII w. - poł. XIX w.): odbudowa konstrukcji i pokrycia dachu

Międzylesie, pałac (XIV w. odbud. XVI, XVII w.): elewacja i podcienia barokowej części pałacu od strony dziedzińca głównego - prace ratunkowe, zabezpieczające, utrwalające i restauracja

Sieroszów, pałac letni opatów henrykowskich (XVIII w.): odbudowa zarwanego dachu

Międzylesie, sgraffito na ścianach wewnętrznego renesansowego dziedzińca (XIV-XVI w.): prace ratunkowe, zabezpieczające i utrwalające i restauracja unikatowej elewacji - etap II

Bobrów, zespół pałacowo-gospodarczy - obiekt pałacu (II poł. XIX w.): prace renowacyjne i konserwatorskie ryzalitu elewacji frontowej (zachodniej) pałacu

Brody, Pałac Bruhla (1680 r.): odbudowa stropów parteru pałacu (II etap) w celu wzmocnienia konstrukcji budynku

Ciechanowice, pałac - drewniane, polichromowane stropy (XVII w.) oraz dekoracje malarskie ścian (XVI, XVII i XVIII w.): remont, pełna konserwacja i restauracja, wraz z częściową rekonstrukcją

Gorzanów, renesansowo - barokowe założenie pałacowo - parkowe (XVI - XVII w.): V etap prac budowlano - zabezpieczających oraz prace konserwatorskie - ratunkowe w skrzydle głównym pałacu

Lwówek Śląski, mury obronne (XIII/XIV w.): odbudowa zawalonego odcinka muru i remont grożących zawaleniem odcinków muru o łącznej długości ok. 110 m wraz z robotami towarzyszącymi 

Gierałcice, dwór (XVII, XIX / XXw): konserwacja i rekonstrukcja sgraffitowej elewacji wraz granitowymi obramieniami okiennymi i z XIX- wieczną nadbudową - ściana zachodnia i południowa

Kamieniec Ząbkowicki, wozownia pałacowa (XIX w.): ratownicze prace konserwatorskie konstrukcyjne - kontynuacja

Nawojów Łużycki, kościół p.w. Chrystusa Króla (XVI w.): konserwacja renesansowych kamiennych krużganków - etap VI

Maciejowiec, dwór renesansowy (1535 r.): rekonstrukcja więźby dachowej skrzydła północno-zachodniego

 Osetno, dwór obronny (XIV - XVI w.): remont dachu - etap II

Wiadrów, kościół ewangelicki (1788 r.): zabezpieczenie murów - etap III

Żeliszów, kościół poewangelicki (1796-1797 r.): remont dachu i konstrukcji budynku - etap IV

Piotrkowice Nyskie, pałac: prace konserwatorskie renesansowego, polichromowanego stropu - II etap

Siciny, pocysterski pałac prepozyta (XVIII w.): remont dachu - etap III

Jędrzychów, zamek średniowieczny (przed 1301 r.) fundacji najprawdopodobniej Henryka III: ratunkowe prace restauratorskie dachu zamku i wieży oraz prace zabezpieczające konstrukcję murów zamku

Prochowice, zamek (XIII, XVI w.): prace konserwatorskie i restauratorskie kamiennych detali architektonicznych i elewacji renesansowej części zamku - etap IX

Uniemyśl, karczma sądowa (XVIII w.): kompleksowy remont - etap VI ostatni

Świny, zamek (XIII/XIV w.): prace konserwatorskie, zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, stabilizacja konstrukcyjna budynków zamkowych

Lubiechowa, pałac (XVIII w.): remont elewacji - kontynuacja

Grodziec, Zamek Grodziec (XIV w.): wymiana stolarki okiennej, zabezpieczenie muru lapidarium oraz wykonanie wrót bramy wjazdowej

Głogówek, zamek (XIII / XIV w.): wzmocnienie konstrukcji obiektu w części północnej i zachodniej

Ścinawka Górna, Dwór Sarny (XVI w.): ratunkowe prace konstrukcyjne - etap II

Ząbkowice Śląskie, Zamek (XIV-XVI w.): zabezpieczenie zamku - V etap

Bagno, kompleks pałacowo–parkowy (XVII w.): remont pomieszcz eń etap III - prace konserwatorskie przy wystroju wnętrz - salonik zwierciadlany i sala z ogrodem zimowym

Prusy, renesansowy pałac (pocz. XVI w.): kontynuacja prac budowlanych związanych z remontem zniszczonych murów i sklepień pałacu

Żagań, Pałac Książęcy (XVII-XVIII w.): naprawa elewacji budynku, przemurowanie kominów, montaż koszty zlewowych i wymiana rur

Biestrzykowice, pałac (poł. XVIII w. przeb. poł. XIX w.): docelowe zakończenie remontu dachu, remont ścian fundamentowych i remont piwnic

Broniszów, Zamek (XVI w.): konserwacja i zabezpieczenie fasad z renesansowym portalem

Piszkowice, barokowy pałac: renowacja kamiennego portalu i kamiennej balustrady schodów

Osiek Grodkowski, pałac (XVIII-XIX w.): naprawa pęknięć ścian zewnętrznych, remont elewacji zewnętrznych wraz z wymianą stolarki okiennej oraz remont elewacji dziedzińca

Słupice, Dwór Śląski Obronny (1563 r.): zabezpieczenie, zachowanie i stabilizacja konstrukcji obiektu

Otmuchów, Zamek Biskupi (XIII w.): remont konserwatorski elewacji wraz ze wzmocnieniem konstrukcji wieży

Goszcz, dawny kościół ewangelicki (XVIII w.): rewitalizacja budynku wraz z parkiem i ogrodem - etap I

Gorzanów, obiekt oficyny browarowej (XX w.): ratunkowy remont i uszczelnienie dachu i okien, stabilizacja konstrukcji poprzez zabezpieczenie rozchodzących się ścian, osuszanie murów oraz odnowienie elewacji

Brzeg Głogowski, pałac (poł. XVI w.): remont konstrukcji stabilizującej budynku wraz wykonaniem nowego dachu i wzmocnieniem stropów

Karłowice, zamek (XIV w.): ratunkowy remont dachów budynku frontowego i południowego

Budziwojów, pałac (XVII-XIX w.): remont dachu na budynku wraz z remontem wieży nad klatką schodową

Lisie Kąty, renesansowo-neogotycki zespół dworski (XVI-XIX w.): prace ratunkowe murów dworu, odbudowa pokrycia dachowego oraz remont dachu wieży mieszkalnej

Lipowa, dwór Lipowa (XVII w.): roboty stabilizujące konstrukcję, zabezpieczające zabytek przed katastrofą budowlaną, zabezpieczenie fundamentów z częściową wymianą, zabezpieczenie i roboty w zakresie piwnic

Mojęcice, dwór (XVII w.): remont dachu

Chobienia, zamek (XVI w.): remont 4 elewacji zewnętrznych - I etap: prace zabezpieczające, roboty wyburzeniowe, rozbiórkowe, roboty ziemne, izolacyjne, instalacyjne, murowe, blacharskie i impregnacyjne

Wojnowice, zespół zamkowo-parkowy (1513, 1544-1560, 1590 r.): kontynuacja prac konserwatorskich, montaż systemu zabezpieczenia przeciwpożarowego

Kaczorów, renesansowy pałac - siedziba szkoły podstawowej (1561 r.): remont kapitalny elewacji i wymiana pokrycia dachu

Mojęcice, dwór (XVII w.): remont i konserwacja elewacji

Ścibórz, barokowy pałac Heymanna: kontynuacja prac konserwatorskich - remont elewacji

Kamieniec Ząbkowicki, Dom Rządcy (XIX w.): prace ratownicze komina oraz przyległego kanału technicznego

Warta Bolesławiecka, dwór (XVI w.): pełna konserwacja i odtworzenie XVII i XIX-wiecznej dekoracji sgraffitowej na elewacji południowej budynku - kontynuacja

Nielestno, budynek Domu Pomocy Społecznej - pałac (1603 r.): remont i wymiana pokrycia dachu

Rysiowice, neorenesansowy pałac (XIX w.): renowacja i rekonstrukcji stolarki okiennej i drzwi wejściowych

Rysiowice, mauzoleum w zespole pałacowo-parkowym (XVIII / XIX w.): rekonstrukcja dachu i stolarki okiennej i drzwi


Ścinawka Górna, Gorzanów, Broniszów czy Piszkowice są ratowane przed zagładą z ogromnym poświęceniem i za pomocą dużych środków finansowych. Ich właściciele wyręczają państwo tworząc przy okazji, lub planując, ofertę kulturalną skierowaną do szerokiej rzeszy turystów i mieszkańców. Niestety, nie zostało to docenione. Podobnie jak porządkowanie ruin w Lisich Kątach, Prusach, Jędrzychowie czy Żeliszowie. To prawdopodobnie ostatnie takie działania i trzeba trzymać kciuki aby brak dotacji nie zniechęcił ich właścicieli. Szkoda że nie wspiera się działań przy zabytkach w Gorzanowie, Ścinawce Górnej czy Kamieńcu Ząbkowickim, które przyniosą więcej pożytku dla lokalnej społeczności i aktywizacji regionu niż kolejne dziesiątki tysięcy zainwestowane tam gdzie ich nie brakuje. Ten problem powtarza się co rok i w 2017 zmian na lepsze nie widać. Wręcz przeciwnie...

12/30/2016

da Vinci +

(...)Kolekcja Książąt Czartoryskich stała się własnością narodu polskiego. 29 grudnia 2016 r. na Zamku Królewskim w Warszawie wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotr Gliński, działając w imieniu Skarbu Państwa, podpisał z ks. Adamem Karolem Czartoryskim i Fundacją Książąt Czartoryskich umowę zakupu zbiorów Książąt Czartoryskich i związanych z nimi nieruchomości, a także roszczeń wobec tych ruchomych dóbr kultury wchodzących w skład kolekcji, które zostały utracone podczas II wojny światowej.

Polskie zbiory narodowe zostały wzbogacone o tysiące dzieł sztuki światowej klasy, m.in. o „Damę z gronostajem” autorstwa Leonarda da Vinci i „Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem” Rembrandta, „Polonia – Rok 1863” Jana Matejki, rysunki i szkice autorstwa Rembrandta oraz Renoir’a, ryciny Albrechta Dürera.

Kolekcja liczy łącznie 86 tys. obiektów muzealnych (poza ogólnie znanymi dziełami sztuki są to m.in. buławy hetmańskie, trofea wiedeńskie, pamiątki po Tadeuszu Kościuszce, generale Kniaziewiczu, maska pośmiertna Chopina) oraz 250 tys. obiektów bibliotecznych: książek, starodruków i rękopisów. Wśród nich bezcenne dla dziedzictwa kulturowego Polski i zbiorów muzealnych obiekty, takie jak: akt unii polsko-litewskiej w Horodle (1413), akt hołdu pruskiego (1525) czy rękopisy „Kronik” Jana Długosza.(...)

(...)Jak zaznaczył, to wybitna kolekcja dzieł sztuki. "Muzealnicy i historycy sztuki od lat postulowali, by uporządkować sytuację prawną i formalną tej kolekcji, co myśmy po prostu wykonali. Ta decyzja zabezpiecza w większym zakresie prawo własności narodu polskiego, bo czymś innym jest depozyt, a czymś innym bycie właścicielem (...), ta kolekcja dzięki temu będzie mogła być pokazywana w całości. Została ona nabyta za równowartość 100 mln euro plus vat. Oblicza się, że jest to niewielki ułamek wartości rynkowej tej kolekcji" - mówił minister kultury.(...)



Jedni biją brawo i umierają z zachwytu, inni widzą w tym wielki przekręt i absurd. Kolekcja która mimo strat przetrwała dwie wojny światowe i kilka innych zawieruch dziejowych nagle stała się na tyle zagrożona, że wysupłano z państwowej (naszej) kasy kilkaset milionów złotych, i przelano nie wiadomo na czyje konto (nikt na razie nie precyzuje). Za wszystkim stali jacyś tajemniczy szejkowie i inni wrogowie ojczyzny chcący odebrać nam narodowe dobra. Trudno zrozumieć jak mieli to zrobić, jeżeli statut fundacji wykluczał sprzedaż i zobowiązywał właścicieli do udostępnienia zbiorów publiczności, a w jej radzie zasiadali przecież także przedstawiciele państwa. Przypomina to opowieść o warszawskim cwaniaku, który sprzedał przyjezdnemu Kolumnę Zygmunta, bo przecież w praktyce nic się nie zmieni. Pora teraz na "odkupienie" zamku w Malborku z rąk krzyżackich, pałacu w Rogalinie od Raczyńskich, a może nawet siedziby ministerstwa od Potockich ? Trochę grosza każdemu się przyda, zwłaszcza że to "niczyje".


Jak to się ma do śląskich zabytków ?

Bez większego trudu wydano 441 milionów złotych + VAT na "zabytki" chociaż od kilkudziesięciu lat nie było pieniędzy na załatanie dziur w dachach walących się budynków. To prawdziwie "dobra zmiana", wręcz szokująca. Minister Gliński i jego koledzy pokazali że potrafią czynić cuda i wypada teraz oczekiwać że na remonty dolnośląskich pałaców spłynie złoty deszcz. Koniec z biedadotacjami wysokości kilkudziesięciu tysięcy złotych! Właściciele pałacu w Gorzanowie czy zamku w Płoninie powinni wnioskować przynajmniej o 5-10 milionów rocznie, a jak nie, to zagrozić sprzedażą swoich dóbr arabskim szejkom, albo co gorsza, innym wrażym Niemcom czy "ruskim". Oni czyhają od lat na piastowską ziemię i nie powiedzieli jeszcze ostatniego słowa!

441 milionów + VAT - na ile by wystarczyła taka kwota ? Remont zamku w Karpnikach kosztował ok. 30 milionów, odbudowa podzamcza w Lidzbarku Warmińskim ok. 60 milionów, odbudowa zamku w Kopicach była szacowana na 160 milionów. Warto dodać, że można by się pokusić o dotacje unijne więc trzeba liczyć ok 2/3 całej kwoty, co w zaokrągleniu daje ok. 70 milionów na odbudowę obiektów takich jak Goszcz, Brzezinka, Dziewin, Sławików, Gorzanów, Gościszów czy Wojanów-Bobrów. 6 sporych pałaców wraz z otoczeniem. Ile mniejszych można by uratować ? Ile regionów aktywować turystycznie i gospodarczo ? Ilu ludziom dać pracę ?

Miejmy nadzieję że to początek "dobrej zmiany" w zabytkach i początek programu "da Vinci +". Kraj wyraźnie stanął na nogi jeżeli wydatek kilkuset milionów na "zabytki" już nie stanowi problemu. Czekamy na więcej.